ಕಲರವ

 ಪೂರ್ವಘಟ್ಟ ಭಾಗದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು 2017ರಿಂದ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಚೆಂಚು ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಳ್ಳಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕರಡಿಯೊಂದು ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಂದಿತ್ತು. ಈ ಮುಂಚೆಯೂ ನಡೆದಿದ್ದ ಇಂತಹಾ ಅನೇಕ ಪ್ರಕರಣಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಲ್ಲಿನ ಜನ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ಮುಂಚೆ ನಾವು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮಘಟ್ಟಗಳ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕರಡಿಗಳ ವರ್ತನೆಗೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕರಡಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆಕ್ರಮಣಕಾರಿ ಎನ್ನುವುದು ಅಲ್ಲಿನ ಜನಗಳ ಮಾತುಗಳಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಾವು ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಸಲುವಾಗಿ‌ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ, ಜನ ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳಿಗಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಡುವುದಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಆವಾಸದಲ್ಲಿ ಅವು ನಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೊದಲೇ, ನಾವು ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು, ನಾವು ಪ್ರತಿಯೊಂದಯ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ, ಆದಷ್ಟು ಸದ್ದು ಕಡಿಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆದರೂ ಪ್ರತಿಬಾರಿಯೂ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಮೊದಲೇ ನಾವು ಅವುಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಂದು ಹೇಳಲಾರೆ. ಕಣ್ಣಾಮುಚ್ಚಾಲೆ ಆಟಕ್ಕೆ ರೆಡಿನಾ? (ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಚಿತ್ರ) ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ ಅಮರಾಬಾದ್ ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ 2019ರ ದಿನಗಳು. ಹುಲಿ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಂದಾಜಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದ...

 ಅದು ಮೇ 2016. ನಾಗರಹೊಳೆ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಗಣಗೂರಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ತಂಗಿದ್ದೆವು. ಹುಲಿಯ ಬಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಸಾಂದ್ರತೆಯನ್ನು ಅಂದಾಜಿಸುವ ಸೀಳುದಾರಿ ಗಣತಿ ಸಮೀಕ್ಷೆ (Line Transect Survey)  ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವು ಫೀಲ್ಡ್ ಅಸಿಸ್ಟೆಂಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂಸೇವಕರು ಇದ್ದರು. ಅದು ಮುಂಗಾರು ಪೂರ್ವದ ಮಳೆಯ ಸಮಯ. ಒಂದೊಂದು ದಿನ ಸಂಜೆ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ ಹದವಾದ ಮಳೆಯಿಂದ ಕಾಡು ಹಸಿರಿನಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಒದ್ದೆಯಾದ ಮಣ್ಣಿನ ವಾಸನೆ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಒಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಸುಮಾರು ಎರಡೂವರೆ ಗಂಟೆ. ಊಟ ಮುಗಿಸಿ, ಸಮೀಕ್ಷೆಗೆ ಹೊರಡಲು ಇನ್ನೂ ಸಮಯವಿದ್ದ ಕಾರಣ ಎಲ್ಲರೂ ಹರಟೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದೆವು. ನಾವು ಉಳಿದಿದ್ದ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಹಳೆಯ ಕಟ್ಟಡದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲೇ ಒಂದು ಕೆರೆಯಿತ್ತು. ಕಟ್ಟಡದಿಂದ ಹೊರಬಂದರೆ ಕೆಲವು ಮೆಟ್ಟಿಲುಗಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಂದು ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆ ಬಲಗಡೆಯಿಂದ ಬಂದು ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂದೆ ಹಾದು, ಎಡಗಡೆಗೆ ಸಾಗಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಬಲಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿ ಕೆರೆಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆ ತಿರುವಿನ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಟ್ಟಡದ ಮುಂದೆ ನಿಂತರೆ ಕೆರೆ ಕಾಣುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ನಮ್ಮ ಮಾತೆಲ್ಲವು ಸ್ತಬ್ದವಾಯಿತು. ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ಹುಲಿಯ ಕೂಗೊಂದು ಕೇಳಿಸಿದ್ದರಿಂದ ನಾವು ಮಾತನಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆವು. ಅದು ಹುಲಿಯ ಘರ್ಜನೆಯಲ್ಲ. ಬೆದೆಗೆ ಬಂದ ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿ ಕಾಡ...

  ಮೋಡಗಳಲ್ಲಿ ಮರೆಯಾದ ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಒಂದು ಬೆಟ್ಟ ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ ನಾನು ಪಾಲಕ್ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಪಾಲಕ್ಕಾಡು ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಡಿವಿಷನ್ ಅಲ್ಲದೆ ಪಕ್ಕದ ಮನ್ನಾರುಕಾಡು ಫಾರೆಸ್ಟ್ ಡಿವಿಷನ್‌ನಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ನಮಗೆ ಅನುಮತಿ ಇತ್ತು. ಮನ್ನಾರುಕಾಡಿನಿಂದ ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನ ಹತ್ತಿರವಾಗಿತ್ತು. ಹೀಗೊಮ್ಮೆ ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾ ನನಗೆ 2017ರಲ್ಲಿ ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳು ನೆನಪಾಯಿತು. ಆ ವರ್ಷ ನಾನು ವಾನರಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಭಾಗವಾಗಿ ಹಲವು ದಿನಗಳನ್ನು ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯೊಳಗೆ ಕಳೆದಿದ್ದೆ. ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜಾತಿಯ ವಾನರಗಳು ಪ್ರಬೇಧಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ. ಸಿಂಗಳೀಕ, ಮುಸಿಯ, ನೀಲಗಿರಿ ಮುಸಿಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣುವ ಕೋತಿ. ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಭೇದವೂ ಇರಬಹುದು. ಅದುವೇ ಕಾಡುಪಾಪ. ಆದರೆ ಅದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದಿರುವ ಪ್ರಾಣಿ. ನಮ್ಮ ಹಗಲಿನ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಅದು ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಸೈಲೆಂಟ್ ವ್ಯಾಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನದ ಮಳೆಕಾಡು ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳಿಗೆ ನಿಗದಿತ ದಾರಿಗಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಳೆಕಾಡಿನೊಳಗೆ ನೇರವಾಗಿ ನಡೆದು ವಾನರಗಳ ಕೂಗು ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಮರಗಳ ನಡುವೆ ನಾಲ್ಕು ವಾನರಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಎಂದು...

ಕಾಡಿನ ನಿಗೂಢಗಳನ್ನು ತರೆದಿಡುವ ' ಹುಲಿಯ ಬದುಕು ' ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ ಕಾಡಿನ ಕೆಲವು ಕಥೆಗಳು ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಆರಂಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ, ಪುಸ್ತಕಗಳ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಯುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸುವ ಮೌನ ಕನಸುಗಳಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ನನಗೆ ಆ ಕಥೆ 'ಹುಲಿಯ ಬದುಕು' ಮತ್ತು 'ಹುಲಿರಾಯನ ಆಕಾಶವಾಣಿ' ಪುಸ್ತಕಗಳಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. 1980ರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗ ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಡಾ. ಉಲ್ಲಾಸ್ ಕಾರಂತ್ ಅವರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ರೇಡಿಯೊ ಕಾಲರ್ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದ ಹುಲಿಗಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ ಈ ಪುಸ್ತಕಗಳು 2000ರ ದಶಕದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಂಟೆನಾ ಹಿಡಿದು ನಾಗರಹೊಳೆ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾ, ಹುಲಿಯ ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾಲರ್‌ನಿಂದ ಬರುವ ರೇಡಿಯೊ ಸಂಕೇತವನ್ನು ಆಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ವರ್ಣನೆಗಳು ನನಗೆ ಹೊಸ ಜಗತ್ತೊಂದನ್ನು ತೆರೆದವು. ಒಂದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ, ಆ ಪುಸ್ತಕಗಳೇ ನನ್ನನ್ನು ವನ್ಯಜೀವಿ ಕ್ಷೇತ್ರದತ್ತ ಸೆಳೆಯಿತು. 2011ರಲ್ಲಿ ನಾನು ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ವೈಲ್ಡ್‌ಲೈಫ್ ಸ್ಟಡೀಸ್ (CWS) ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಸೇರಿದಾಗ, ಡಾ. ಕಾರಂತ್ ಅವರು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಟ್ರ್ಯಾಪ್ ಸಮೀಕ್ಷೆಗಳು ಇನ್ನೂ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಲೇ ಇದ್ದವು. ಭಾರತದ ಹುಲಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಅವರೇ ಪರಿಚಯಿಸಿದ್ದ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗುತ್ತ...