ಮಳೆಗಾಲದ ಅತಿಥಿಗಳು

 ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹನಿಗಳ ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಂಡ ನೆಲ, ಇದ್ದಕ್ಕಿದ್ದಂತೆ ನೂರಾರು ಬಣ್ಣಗಳ ಮತ್ತು ರೂಪಗಳ ಅಣಬೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಅಂದದ ವೇಷ ತೊಟ್ಟು ನಿಂತ ಬೆಡಗಿ. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಕೆಲವು ಪುಟ್ಟ ಕೊಡೆಗಳಂತೆ, ಕೆಲವು ಹೂಗಳಂತೆ, ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಹದಿಂದ ಬಂದ ಜೀವಿಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಅವು ಕೇವಲ ನೋಡಲು ಸುಂದರವಾಗಿರುವುದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಕಾಡಿನ ಮೌನ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು. ಸತ್ತ ಎಲೆಗಳು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಣ್ಣಿನೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸಿ, ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿನ ಆಹಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಪಾತ್ರ ಅಪಾರ. ಕೆಲವೇ ಕಾಲ ಕಂಡು ಮರೆಯಾಗುವ ಈ ಅಣಬೆಗಳು, ಕಾಡಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅದ್ಭುತ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಿಟಕಿ ಅಷ್ಟೇ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಈ ಸುಂದರ ಕಲಾಕೃತಿಗಳು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಬೃಹತ್ ಶಿಲೀಂಧ್ರ ಜಾಲದ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗ. ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಕ್ಷಣಿಕವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ರಚನೆಗಳೇ ಈ ಅಣಬೆಗಳು.

ನೆಲದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ ಹೂವು. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

'ಮಳೆಗಾಲದ ಅತಿಥಿಗಳು' ಎಂದರೆ ಅಣಬೆಗಳು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಅಣಬೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ತೇವಾಂಶ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ ಹೆಚ್ಚು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಪ್ರಭೇದದ ಅಣಬೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಮಳೆ ನೀರನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ನಿಂತ ಬಟ್ಟಲುಗಳು. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಅಣಬೆಗಳು ಸಸ್ಯಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಅಲ್ಲ. ಅವು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು (Fungi) ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಜೀವಜಗತ್ತಿಗೆ ಸೇರಿವೆ. ಹಿಂದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಸ್ಯಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲೇ ಸೇರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಜೀವಶಾಸ್ತ್ರವು ಅವು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಭಿನ್ನ ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಸಸ್ಯಗಳಂತೆ ಅವು ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಆಹಾರವನ್ನು ತಾವೇ ತಯಾರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಸತ್ತ ಜೀವಿಗಳು ಅಥವಾ ಜೀವಂತ ಸಸ್ಯಗಳಿಂದ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. 

ಸತ್ತ ಮರದ ಮೇಲೊಂದು ಬೆಳ್ಮುಗಿಲು. © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಮತ್ತೊಂದೆಡೆ, ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತೆ ಚಲಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದಾಗಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಿಗೆ ಜೀವಿಗಳ ವರ್ಗೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಈ ಜೀವಿ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗಳು ನಿರ್ವಹಿಸದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುತ್ತವೆ.

ನಾಯಿಕೊಡೆಗಳು. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಹೊಲಗದ್ದೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅಣಬೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜೀವಿಯಲ್ಲ ಅಥವಾ ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವಲ್ಲ. ಅದು ಅದರ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುವ ರಚನೆ ಮಾತ್ರ. ಶಿಲೀಂಧ್ರದ ಭಾಗವು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ, ಕೊಳೆಯುತ್ತಿರುವ ಮರದೊಳಗೆ ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳ ರಾಶಿಯ ನಡುವೆ ಮೈಸಿಲಿಯಮ್ ಎಂಬ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತಂತಿಗಳಂತೆ ಜಾಲವಾಗಿ ಹರಡಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಮಳೆ, ತೇವಾಂಶ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣತೆಯಂತಹ ಅನುಕೂಲಕರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು ದೊರೆತಾಗ, ಈ ಜಾಲದಿಂದ ಅಣಬೆಗಳು ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತವೆ. ಅವು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಬದಲಿಗೆ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬೀಜಕಣಗಳನ್ನು (Spores) ಉತ್ಪಾದಿಸಿ, ಗಾಳಿಯ ಮೂಲಕ ಹರಡುವುದರಿಂದ ಹೊಸ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಹುಟ್ಟಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಹೇಗೆ ಮರವು ತನ್ನ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಗಾಗಿ ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಶಿಲೀಂಧ್ರವು ಅಣಬೆಯನ್ನು ಉತ್ಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಟೊಪ್ಪಿಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತ ನಕಲಿಶ್ಯಾಮರು. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲ್ಭಾಗ ನಾವು ನೋಡುವುದು ಮರ-ಗಿಡಗಳನ್ನು. ಆದರೆ ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವನಾಡಿ ಬಹುಪಾಲು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ನೆಲದ ಮೇಲ್ಮೈನ ಕೆಲವೇ ಸೆಂಟಿಮೀಟರ್‌ಗಳ ಕೆಳಗೆ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳ ಈ ಜಾಲವು ಮರ-ಗಿಡಗಳ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ನೀರು ಮತ್ತು ಖನಿಜಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಮರಗಳಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯಾಗಿ, ಮರಗಳು ದ್ಯುತಿಸಂಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ತಯಾರಿಸುವ ಆಹಾರವನ್ನು ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಿಗೆ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಇವೆರಡೂ ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಸಹಜೀವನವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತವೆ.

ಆಗಸದೆಡೆಗೆ ಗುರಿಹಿಡಿದ ಗುರಾಣಿಗಳೊ! ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಒಂದು ಮರ ಉರುಳಿದಾಗ, ಪ್ರಾಣಿ ಸತ್ತಾಗ ಅಥವಾ ಎಲೆಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಉದುರಿದಾಗ ಅವು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಜೀವಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಘಟಿಸಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತವೆ. ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮರುಬಳಕೆದಾರರು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕನಕಾಂಬರದ ಹೂವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಅಣಬೆಗಳು. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಮರದಂತಹ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಲಿಗ್ನಿನ್ ಮತ್ತು ಸೆಲ್ಯುಲೋಸ್‌ನಂತಹ ಸಂಕೀರ್ಣ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ವಿಘಟಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಿಗೆ ಇದೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಮತ್ತೆ ಸಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ. ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಭೂಮಿಯ ಬಹುಭಾಗ ಸತ್ತ ಎಲೆಗಳು, ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅವಶೇಷಗಳಿಂದ ತುಂಬಿಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪೋಷಕಾಂಶಗಳು ಆಹಾರಚಕ್ರಕ್ಕೆ ಮರಳದೆ, ಆಹಾರ ಚಕ್ರವೇ ಸ್ಥಗಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳು ಭೂಮಿಯ ಆಹಾರ ಚಕ್ರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಸಾಗಿಸುವ, ಮಣ್ಣಿನ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಜೀವಿಗಳಾಗಿವೆ.

ಚಾಕೊಲೇಟ್ ಹಾಕಿದ ಐಸ್ ಕ್ರೀಮ್. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಒಂದು ಫಲವತ್ತಾದ ಮಣ್ಣಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಿರುವ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಮೌನವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವ ಶಿಲೀಂಧ್ರಗಳೂ ಅದರ ಭಾಗ. ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೂ, ಜೀವ ಲೋಕದ ಬದುಕನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಹೆಣೆದು ಸಾಗಿಸುವ ಅದೃಶ್ಯ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಅವೇ.

ಯಾವ ಹಣ್ಣೋ ಇದು? ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ

ಮುಂದಿನ ಬಾರಿ ಅಣಬೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಸುಂದರ ಜೀವಿಗಳೆಂದು ಮಾತ್ರ ನೋಡಬೇಡಿ. ಅವು ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಅಡಗಿರುವ, ಕೋಟ್ಯಂತರ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯ ಆಹಾರಚಕ್ರವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿರುವ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಜೀವಜಗತ್ತಿನ ಕ್ಷಣಿಕ ದರ್ಶನ.

ಬಣ್ಣದ ಲೋಕ. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ