ಒಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಾಗರಹೊಳೆಯ ಹಸಿರು ಗದ್ದೆ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಟಿಯೊಂದು ರಸ್ತೆಯ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಎರಡು ಮರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಓಡಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹೆಣ್ಣು ಹುಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಈಗಾಗಲೇ ಮಾಹಿತಿ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಈ ಬೇಟೆ ಅದರದ್ದೇ ಇರಬಹುದು ಎನ್ನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಮೊದಲು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದದ್ದು ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಕಾಟಿಯಲ್ಲ. ಅದರ ಸುತ್ತ ನೆರೆದಿದ್ದ ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ಬಿಳಿ ಎದೆಯ ರಣಹದ್ದುಗಳು (White-rumped Vulture)! ಹುಲಿ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ನಂತರ ಬಿಟ್ಟುಹೋದ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಕಾಟಿಯ ಕಳೇಬರ ಆ ರಣಹದ್ದುಗಳಿಗೆ ಭರ್ಜರಿ ಭೋಜನವಾಗಿತ್ತು. ಕೆಲವೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವು ಉಳಿದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಂದು ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.
 |
| ನಾಗರಹೊಳೆಯ ರಸ್ತೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವ ಬಿಳಿ ಎದೆಯ ರಣಹದ್ದುಗಳ ಗುಂಪು. ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಟಿಯ ಕಳೇಬರ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ |
ಇನ್ನೊಂದು ಬಾರಿ ಬಂಡೀಪುರದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡುವಾಗ, ಕಾಡುನಾಯಿಗಳ ಗುಂಪೊಂದು ತಿಂದು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಜಿಂಕೆಯ ಕಳೇಬರದ ಬಳಿ ಅಪರೂಪದ ಎರಡು ಕೆಮ್ಮಂಡೆ ರಣಹದ್ದುಗಳು (Red-headed Vulture) ಕುಳಿತಿದ್ದವು. ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಬೂದಿ ಮಂಡೆಯ ರಣಹದ್ದುಗಳು (Indian Vulture) ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈ ಎರಡು ಕೆಮ್ಮಂಡೆ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ, ಸಂಯಮಿಗಳಂತೆ ತಮ್ಮ ಸರದಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತ ಕುಳಿತಿದ್ದವು. ಒಂದೇ ಆಹಾರದ ಬಳಿ ಬೇರೆಬೇರೆ ರಣಹದ್ದುಗಳ ವರ್ತನೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭವ.
 |
| ಬಂಡೀಪುರದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಕೆಮ್ಮಂಡೆ ರಣಹದ್ದು (Red-headed Vulture) ಮತ್ತು ಬೂದಿ ಮಂಡೆಯ ರಣಹದ್ದು (Indian Vulture) ಚಿತ್ರ: © ಶ್ರೀಕಾಂತ |
ಒಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿಯೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಇಂದು ಬಹುತೇಕ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿವೆ. ಪಶುಗಳಿಗೆ ನೋವು ನಿವಾರಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಡೈಕ್ಲೋಫೆನಾಕ್ (Diclofenac) ಎಂಬ ಔಷಧಿ ರಣಹದ್ದುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುಸಿತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಸಂಶೋಧನೆಗಳು ತೋರಿಸಿವೆ. ಆ ಔಷಧಿ ನೀಡಿದ್ದ ಜಾನುವಾರು ಸತ್ತ ನಂತರ ಅದರ ಕಳೇಬರವನ್ನು ತಿಂದಲ್ಲಿ ರಣಹದ್ದುಗಳ ಮೂತ್ರಪಿಂಡಗಳು ಹಾನಿಗೊಳಗಾಗಿ ಅವು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭಾರತೀಯ ಉಪಖಂಡದ ಅನೇಕ ರಣಹದ್ದುಗಳ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಕೆಲವೇ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಕಡಾ 95 ಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುಸಿಯಿತು.
ರಣಹದ್ದುಗಳು ಕೇವಲ ಸತ್ತ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವ ಪಕ್ಷಿಗಳಲ್ಲ. ಅವು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸಿಬ್ಬಂದಿ. ಕಳೇಬರಗಳನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ರೋಗಾಣುಗಳ ಹರಡುವಿಕೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಹಾಗೂ ಪರಿಸರದ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತವೆ. ಇಂದು ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ನಾಗರಹೊಳೆ, ಬಂಡೀಪುರ, ರಾಮನಗರದ ಕೆಲವು ಬಂಡೆ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೇ ಸ್ಥಳಗಳು ಈ ಅಪರೂಪದ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿವೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿದ್ದ ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಅದೇ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಅನುಭವವಾಗಿದೆ.
ಲೇಖನ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ. ರಣಹದ್ದುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಓದಿ ಸಂತಸವಾಯಿತು. ರಣಹದ್ದುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಳೆದೆರಡು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 97%ರಷ್ಟು ಕಮ್ಮಿಯಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಡಿಕ್ಲೋಫೆನಾಕ್ ಎಂಬ ದನಗಳ ಔಷಧಿ. ಈ ಔಷಧಿ ರಣಹದ್ದುಗಳ ಮೂತ್ರಪಿಂಡ ವೈಫಲ್ಯಗೊಳಿಸಿ ಅವುಗಳ ಸಾವಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಮ್ಮಿಯಾಗಲು ಕಾರಣವೇನಿರಬಹುದು? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕಾಡುತ್ತದೆ.
ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಅಳಿಸಿರಣಹದ್ದುಗಳು ಊರಿನ ಹತ್ತಿರವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿರುವ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಊರಿಗೆ ಬರಬಹುದಾದ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೂ ಅಲ್ಲದೆ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕಾಡುಗಳೇನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತ್ಯುತ್ತರಅಳಿಸಿಈ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಕೆಲವು ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳ ಜೊತೆ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಿದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳುವುದೇನೆಂದರೆ ಈಗಲೂ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇವಿಗಾಗಿ ದನಗಳನ್ನು ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದೇ ಮುಖ್ಯಕಾರಣ, ಅದರಿಂದಲೇ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.